Mastitis bij koeien is een van de meest voorkomende gezondheidsproblemen in de melkveehouderij. De ontsteking van het uier kost geld, tijd en soms ook een koe uit de koppel. Wie de oorzaken en symptomen kent, kan sneller ingrijpen en verdere schade beperken voordat het probleem zichtbaar wordt in de tankmelk.
Wat is mastitis bij koeien?
Mastitis is een ontsteking van het uierweefsel, meestal veroorzaakt door bacteriën die via de speen binnendringen. Het lichaam van de koe reageert met een verhoogde afweerreactie, meetbaar als een stijging van het celgetal. Niet elke ontsteking is direct zichtbaar. Sommige koeien lopen weken rond met een verhoogd celgetal zonder dat de veehouder iets merkt aan de melk of het uier.
Klinische en subklinische mastitis: het verschil
Mastitis kent twee vormen. Klinische mastitis is zichtbaar: vlokken in de melk, een gezwollen of pijnlijke speen, soms koorts. Subklinische mastitis is niet zichtbaar, maar wel meetbaar via een verhoogd celgetal. Onder de 100.000 cellen per milliliter geldt een koe als gezond. Boven de 200.000 cellen per milliliter neemt het risico op subklinische mastitis toe. Juist deze onzichtbare vorm is lastig, omdat ze pas opvalt als het tankcelgetal al oploopt.
Een tankcelgetal boven de 400.000 brengt risico op kwaliteitsproblemen en mogelijke kortingen met zich mee. Daarnaast kost een hoog celgetal productie: tot ongeveer 0,5 liter melk per koe per dag. Het goede nieuws is dat ongeveer 40 procent van de koeien met een nieuw verhoogd celgetal vanzelf herstelt binnen enkele weken. Dat betekent niet dat ingrijpen overbodig is, maar wel dat niet elke afwijking meteen een behandeling vraagt. Meer over het meten en interpreteren van dit kengetal leest u op de pagina over celgetal bij koeien.
Oorzaken van mastitis bij koeien
De oorzaken van mastitis bij koeien zijn zelden enkelvoudig. Het gaat om een samenspel van factoren: de weerstand van de koe, de hygiëne in ligbox en instrooi, de kwaliteit van het melkproces, de manier van melken en stressmomenten rond afkalven. Een koe die net heeft afgekalfd, staat onder druk. Haar afweer is tijdelijk lager, precies op het moment dat de uierweefsel het meest kwetsbaar is.
Speenbeschadiging tijdens het melken vergroot de kans dat bacteriën binnendringen. Een verkeerd afgestelde melkmachine, te lange melktijden of een slecht sluitende speenpunt kunnen hieraan bijdragen. Ook vuile of natte ligboxen vormen een directe bron van bacteriën. Wie herhaaldelijk mastitisgevallen ziet in dezelfde stalgroep, doet er goed aan om niet alleen naar de koe te kijken, maar ook naar de omgeving en het melkproces als geheel.
Behandeling: gericht werken in plaats van standaard
Bij klinische mastitis is snel handelen nodig. De dierenarts bepaalt op basis van de situatie of en welke behandeling nodig is. Niet elke bacterie reageert op dezelfde aanpak, dus een gerichte diagnose is waardevoller dan een standaardbehandeling. Onnodig breed ingrijpen kost geld en helpt de koe niet altijd verder.
Bij subklinische mastitis ligt dat anders. Omdat een deel van de koeien vanzelf herstelt, is niet elke afwijking reden voor direct ingrijpen. Wel is opvolging belangrijk: blijft het celgetal stijgen, dan is nader onderzoek nodig. Meer informatie over de stappen bij een uierontsteking vindt u op de pagina over uierontsteking behandelen.
Voorkomen is beter: vroege detectie met data
COWHS werkt vanuit een ander uitgangspunt dan genezen alleen. Het doel is voorkomen: signalen opsporen voordat een koe ziek wordt en voordat het celgetal zichtbaar stijgt in de tankmelk. Niet op gevoel, maar op basis van data. Q-Scout meet uiergezondheid per speen tijdens de lactatie. Waar een traditioneel celgetal een gemiddelde waarde geeft, maakt Q-Scout onderscheid op speenniveau en in het type immuunreactie, waardoor subklinische mastitis vroegtijdig wordt opgespoord. Meer over deze techniek leest u op de pagina van Q-Scout.
Wanneer behandeling toch nodig is, analyseert Jupiter AI melkmonsters en identificeert de verwekker snel en gericht. Zo weet u en uw dierenarts waar het probleem zit, in plaats van te gissen. Diagnostiek laat zien waar het probleem zit. COWHS vertaalt deze inzichten naar concrete, datagedreven keuzes die direct toepasbaar zijn op het bedrijf. Alle resultaten komen samen in een cloudomgeving, zodat veehouder en adviseur met hetzelfde actuele beeld werken.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de eerste signalen van mastitis bij koeien?
Bij klinische mastitis vallen vlokken in de melk en een gezwollen of warme speen als eerste op. Subklinische mastitis geeft geen zichtbare signalen, maar wel een stijgend celgetal. Regelmatige meting is daarom de enige manier om deze vorm vroegtijdig te herkennen.
Hoe ontstaat mastitis bij koeien meestal?
De oorzaken liggen bijna nooit bij één factor. Weerstand, hygiëne in ligbox en instrooi, het melkproces en stress rond afkalven spelen allemaal een rol. Speenbeschadiging tijdens het melken vergroot bovendien de kans dat bacteriën binnendringen.
Herstelt een koe met een verhoogd celgetal vanzelf?
Een deel van de koeien met een nieuw verhoogd celgetal herstelt inderdaad zonder ingreep, ongeveer 40 procent binnen enkele weken. Blijft het celgetal echter stijgen, dan is verder onderzoek nodig om de oorzaak vast te stellen.
Onze diensten bieden wij aan in België en Duitsland. Bent u in Nederland gevestigd? Neem dan contact op via de contactpagina, dan brengen wij u in contact met de juiste partij die dit voor u in Nederland kan verzorgen. Een goede eerste stap is vaak een bedrijfsanalyse, waarmee u inzicht krijgt in de actuele situatie op uw eigen bedrijf.